![\"\"](\"http:\/\/narynkuusiascwkazimierzu.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/parnaswarszawski.jpg\")
<\/p>\r\n<\/p>\r\n
<\/p>\r\n
Do 18 pa\u017adziernika w Muzeum Literatury w Warszawie mo\u017cna ogl\u0105da\u0107 wystaw\u0119 \u201eParnas Warszawy. 100-lecie ustanowienia Nagrody Literackiej miasta sto\u0142ecznego Warszawy\u201d. Jak czytamy na stronie organizator\u00f3w, ekspozycja zosta\u0142a przygotowana z okazji jubileuszu ustanowienia Nagrody Literackiej m.st. Warszawy \u2013 jednego z najwa\u017cniejszych wyr\u00f3\u017cnie\u0144 literackich w Polsce. Ekspozycja przybli\u017ca histori\u0119 nagrody w latach 1926-1938 oraz w roku 1946, a tak\u017ce prezentuje sylwetki uhonorowanych ni\u0105 pisarek i pisarzy oraz ich dorobek tw\u00f3rczy<\/i> Przyj\u0119ta formu\u0142a wystawy stworzy okazj\u0119 do wyj\u0105tkowego wnikni\u0119cia w literacki i kulturalny \u015bwiat dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego. Na ekspozycji prezentowane s\u0105 r\u0119kopisy, przedwojenne wydania ksi\u0105\u017cek, pami\u0105tki osobiste, fotografie i obiekty zwi\u0105zane z laureatami pochodz\u0105ce ze zbior\u00f3w Muzeum Literatury, jak r\u00f3wnie\u017c powi\u0119kszenia wielkoformatowe oraz pokolorowany przedwojenny film o Warszawie Juliena Bryan\u2019a. Wystawie towarzyszy (\u2026) wyb\u00f3r wycink\u00f3w z \u00f3wczesnej prasy. Materia\u0142y te ukazuj\u0105, jak \u017cywe \u2013 tak\u017ce poza \u015brodowiskiem literackim \u2013 by\u0142y debaty wywo\u0142ane przez werdykty jury i sylwetki laureat\u00f3w.<\/i> W gronie nagrodzonych tym zaszczytnym tytu\u0142em znalaz\u0142y si\u0119 jedynie dwie kobiety: Pola Gojawiczy\u0144ska i Maria Kuncewiczowa. <\/span><\/p>\r\n Ekspozycji towarzyszy obszerny, bogato ilustrowany katalog. Cz\u0119\u015b\u0107 o autorce \u201eCudzoziemki\u201d otwiera fotografia pisarki, autorstwa B.J. Dorysa . Opr\u00f3cz list\u00f3w, kart, k\u0142adek pierwszych wyda\u0144 ksi\u0105\u017cek, w rozdziale mo\u017cna znale\u017a\u0107 m.in. fragmenty recenzji s\u0105du konkursowego.<\/span><\/p>\r\n W \u201eDzienniku\u201d nr 78 (1937) nr 1 czytamy:<\/span><\/p>\r\n S\u0105d konkursowy Nagrody Literackiej m. st. Warszawy na posiedzeniu w dn.6 listopada 1937 roku przyzna\u0142 powy\u017csz\u0105 nagrod\u0119 Marii Kuncewiczowej za ca\u0142okszta\u0142t dzia\u0142alno\u015bci literackiej, a przede wszystkim za utwory zwi\u0105zane z Warszaw\u0105<\/i>. Werdykt niemal dos\u0142ownie Kuncewiczowa zacytuje w swojej ksi\u0105\u017cce pt. Natura.<\/span><\/p>\r\n Pergamin wr\u0119czony mi w pa\u0142acu Br\u00fchlowskim przez prezydenta Starzy\u0144skiego \u2013 mimo \u017ce dokument opiewa\u0142 \u201eza ca\u0142okszta\u0142t dzia\u0142alno\u015bci literackiej\u201d – by\u0142 \u015bwiadectwem wydanym przez miasto Warszaw\u0119, bo pe\u0142ne zdanie brzmia\u0142o: \u201dszczeg\u00f3lnie za utwory zwi\u0105zane z Warszaw\u0105\u201d.(…<\/i>)<\/i> <\/i>Ma\u0142o mnie teraz wida\u0107<\/i> na po\u017c\u00f3\u0142k\u0142ym papierku, ale wiem dlaczego suknia by\u0142a czarna: \u017ca\u0142oba po Olesiu. (\u2026)Od dziennikarzy i fotograf\u00f3w uciek\u0142am. Jedna z pierwszych pod\u0105\u017cy\u0142am do szatni i odjecha\u0142am taks\u00f3wk\u0105, prawie p\u0142acz\u0105c… Po c\u00f3\u017c, ach, po c\u00f3\u017c wyda\u0142am siebie na publiczne widowisko? Ze sprawy rodzinnej patriotyzm zacz\u0105\u0142 si\u0119 przetwarza\u0107 w karier\u0119.(…) Czy\u017cby mia\u0142 nadej\u015b\u0107 czas, \u017ce sama nie b\u0119d\u0119 ju\u017c mog\u0142a odr\u00f3\u017cni\u0107, co jest, a co nie jest tylko dla mnie? Przestan\u0119 by\u0107 tylko sob\u0105? Wr\u00f3ci\u0142am do pustego domu, lej\u0105c niewczesne \u0142zy nad wyborem ma\u0142o prywatnego zaj\u0119cia. <\/i><\/span><\/p>\r\n Uzupe\u0142nijmy jednak fakty. Nagroda Literacka miasta sto\u0142ecznego Warszawy zosta\u0142a ustanowiona w 1926 roku. Od 1935 \u2013 sum\u0119 nagrody ustalono na 5 tysi\u0119cy z\u0142otych. S\u0105dowi konkursowemu przewodniczy\u0142 prezydent Warszawy, Stefan Starzy\u0144ski, prezes PAL \u2013 Wac\u0142aw Sieroszewski, prof. Zofia Szmydtowa, dr W\u0142adys\u0142aw Zawistowski, radny Jan Lewandowski, radna Helena Sulejkowska i dyrektor wydzia\u0142u O\u015bwiaty, dr Jan Bi\u0142ek. Z radosna wiadomo\u015bci\u0105 o przyznaniu pisarce nagrody zadzwoni\u0142 wydawca Marian Kister. Uroczysto\u015b\u0107 odby\u0142a si\u0119 11 listopada 1937, a w dodatku niedzielnym \u201ePolski Zbrojnej\u201d ten fakt komentowano nast\u0119puj\u0105co:<\/span><\/p>\r\n Tegoroczn\u0105 nagrod\u0119 Literack\u0105 m. st. Warszawy otrzyma\u0142a autorka g\u0142o\u015bnej \u201eCudzoziemki, Maria Kuncewiczowa. Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Marii Kuncewiczowej na tle wsp\u00f3\u0142czesnej m\u0142odej literatury zajmuje miejsce niew\u0105tpliwie oryginalne, szczeg\u00f3lnie gdy chodzi o warto\u015bci moralne, jakie pi\u00f3ro laureatki reprezentuje. Spo\u015br\u00f3d m\u0142odych autor\u00f3w \u2013 prozaik\u00f3w Maria Kuncewiczowa odznacza si\u0119 du\u017c\u0105 odwag\u0105 pisarsk\u0105 i poczuciem psychologicznego umiaru (\u2026) Maria Kuncewiczowa otrzyma\u0142a nagrod\u0119 m. st. Warszawy tak\u017ce z uwagi na jej ksi\u0105\u017cki po\u015bwi\u0119cone po\u015brednio. Poprzez t\u0142o i atmosfer\u0119 utwor\u00f3w \u2013 Warszawie. Nie zatrzymujemy si\u0119 d\u0142u\u017cej \u2013 i to celowo \u2013 nad \u201eDyli\u017cansem Warszawskim\u201d i \u201eDwoma ksi\u0119\u017cycami\u201d. Bo oto mamy przed sob\u0105 nowy utw\u00f3r (\u2026) powie\u015b\u0107 radiow\u0105 \u201eDni powszednie pa\u0144stwa Kowalskich\u201d. (\u2026) T\u0142em jest \u017cycie warszawskie, kt\u00f3re wi\u0105\u017ce si\u0119 z konkretnymi datami, \u015bwi\u0119tami i porami roku. <\/i><\/span><\/p>\r\n Opr\u00f3cz pisarki, nagrody z r\u0105k prezydenta Starzy\u0144skiego odebrali kompozytor, Stanis\u0142aw Kazuro oraz malarz, Wojciech Kossak.<\/span><\/p>\r\n W jednym z wywiad\u00f3w prasowych, jakiego udzieli\u0142a Kuncewiczowa po otrzymaniu wyr\u00f3\u017cnienia o swojej tw\u00f3rczo\u015bci wyra\u017ca\u0142a si\u0119 ostro\u017cnie.<\/span><\/p>\r\n Nie id\u0119 na \u0142atwej fali powodzenia \u2013 m\u00f3wi\u0142 dziennikarce \u201ePionu\u201d \u2013 Poza czysto ludzk\u0105, ambicjonalna przyjemno\u015bci\u0105, jaka wynika z uznania mojej pracy, patrz\u0119 na to jakby z daleka, przez szyb\u0119, jakby o kogo innego w istocie chodzi\u0142o. (\u2026) \u017bycie moje wydaje mi si\u0119 a\u017c ordynarnie proste; jest kilka rzeczy, kt\u00f3re musz\u0119 napisa\u0107 \u2013 i tak nie wiadomo, czy mi starczy energii, \u017ceby te jak drzazgi tkwi\u0105ce we mnie sprawy zrzuci\u0107 z siebie, uwolni\u0107 si\u0119 od nich. (\u2026) Pisaniem potwierdzam siebie, zatrzymuj\u0119 sprawy i rzeczy uciekaj\u0105ce. Wstydz\u0119 si\u0119 sentymentu, ale wynika to z za\u0142o\u017ce\u0144 raczej formalnych \u2013 pisarz musi obiektywizowa\u0107 \u2013 intymne zwierzenia formu\u0142uj\u0119 w znaczeniu og\u00f3lnym. Przez ironizowanie uciekam od liryzmu, przezwyci\u0119\u017cam mo\u017ce w\u0142asn\u0105 niepewno\u015b\u0107. <\/i><\/span><\/p>\r\n Wzbogaceni o t\u0119 wiedz\u0119, wiemy, dlaczego o kolejnej presti\u017cowej nagrodzie \u2013 Wawrzynie Akademii Literatury Kuncewiczowa napisa\u0142a tak:<\/span><\/p>\r\n W ostatnich kilku latach przed drug\u0105 wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 \u015bwiadkowie mojego losu rzeczywi\u015bcie uwzi\u0119li si\u0119, \u017ceby mnie wci\u0105ga\u0107 do r\u00f3\u017cnych kartotek. Kt\u00f3rego\u015b zimowego wieczoru przysz\u0142am na przyj\u0119cie w Akademii Literatury na Krakowskim Przedmie\u015bciu dumna z \u017c\u00f3\u0142tej bluzki i d\u0142ugiej sp\u00f3dnicy. Przez krep\u0119 i aksamit nie by\u0142o wida\u0107 pisarki. Flirtowa\u0142am. Jedli\u015bmy kanapki z kawiorem i popija\u0142o si\u0119 koniak. W s\u0105siedniej Sali co\u015b si\u0119 odbywa\u0142o (\u2026) W par\u0119 minut potem us\u0142ysza\u0142am \u201eMaria Kuncewiczowa\u201d. Zacz\u0119to mnie popycha\u0107 \u2013 no id\u017a\u017ce, id\u017a odbierz ten sw\u00f3j papierek\u201d. Nie mam poj\u0119cia, w jaki spos\u00f3b odebra\u0142am nowy patent, pami\u0119tam \u015bmiech, \u017c\u00f3\u0142t\u0105 bluzk\u0119, koniak i zdziwienie.<\/i> <\/span><\/p>\r\n 30 czerwca 2026 r. dla Muzeum Literatury w Warszawie przygotowali\u015bmy opowie\u015b\u0107 o sto\u0142ecznych tropach Marii Kuncewiczowej. Sprawa by\u0142a powa\u017cna, bo wspomnienia mia\u0142y tyczy\u0107 jedynie fakt\u00f3w przedwojennych. Oto, co uda\u0142o si\u0119 nam opracowa\u0107. By\u0107 mo\u017ce zechc\u0105 Pa\u0144stwo uda\u0107 si\u0119 na wypraw\u0119 po Warszawie \u015bladami pisarki? Przy okazji pracy nad tekstem odnale\u017ali\u015bmy skarb…<\/p>\r\n W wywiadzie z 1983 r., zarejestrowanym przez \u00f3wczesnego dyrektora Muzeum w Kazimierzu Dolnym, Jerzego \u017burawskiego, kt\u00f3rego fragment wprowadza zwiedzaj\u0105cych w klimat kazimierskiego domu pada zdanie Kuncewiczowej: Ja przynale\u017c\u0119 do Warszawy, Kazimierz to jest mi\u0142o\u015b\u0107 nabyta<\/i>. I cho\u0107 pisarka twierdzi, \u017ce ma\u0142o wiedzia\u0142aby o \u017cyciu, gdyby nie Kazimierz<\/i>, to jednak do Warszawy powraca\u0107 b\u0119dzie wielokrotnie \u2013 tak\u017ce w swojej tw\u00f3rczo\u015bci. <\/span><\/span><\/p>\r\n Pierwszym sto\u0142ecznym adresem b\u0119dzie Sienna 19 pod numerem 7. Jest czerwiec 1900 lub 1901 roku, a do Warszawy rodzina Szczepa\u0144skich przybywa, by o kilkana\u015bcie lat starszy brat Marii, Aleksander m\u00f3g\u0142 wst\u0105pi\u0107 na studia. Za pi\u0119\u0107 lat edukacj\u0119 w prywatnej szkole \u017ce\u0144skiej Jadwigi Sikorskiej rozpocznie i Maria. Zanim jednak to nast\u0105pi, Maria w towarzystwie babci poznaje Warszaw\u0119 \u2013 najcz\u0119\u015bciej z okna. W \u201dFantomach\u201d b\u0119dzie wspomina\u0107, \u017ce wyznacznikiem domu by\u0142y dla niej przede wszystkim okna i drzwi. \u201eNa kuchennych schodach czu\u0107 kotem i obierzynami, s\u0142u\u017c\u0105ce sapi\u0105, nios\u0105c bielizn\u0119 z prania albo koszyki z targu. Piotru\u015b ( str\u00f3\u017c) zamierza si\u0119 miot\u0142\u0105, wymy\u015blaj\u0105 sobie, jest weso\u0142o, ale wstyd, nie wiadomo, co ze sob\u0105 zrobi\u0107, \u017ceby si\u0119 kto\u015b nie obrazi\u0142 i nie popchn\u0105\u0142. Na schodach za\u015b frontowych jest peda\u0142, kt\u00f3ry naciska si\u0119 nog\u0105, je\u017celi by\u0142 dzwonek z do\u0142u, drzwi od klatki schodowej same si\u0119 otwieraj\u0105, s\u0142ycha\u0107 trza\u015bni\u0119cie, potem kroki id\u0105ce po stopniach w g\u00f3r\u0119, czasem to mo\u017ce by\u0107 listonosz z listem poleconym, kroki mog\u0105 by\u0107 pr\u0119dkie albo powolne, mo\u017cna przechyli\u0107 si\u0119 przez balustrad\u0119 i widzie\u0107, jak czyj\u015b kapelusz robi si\u0119 coraz wi\u0119kszy i czyje\u015b palto coraz d\u0142u\u017csze, mo\u017cna zgadywa\u0107, kto to jest, mo\u017cna zamkn\u0105\u0107 oczy i wyobrazi\u0107 sobie, ze to zupe\u0142nie kto inny. W latach, kiedy wiele godzin sp\u0119dza\u0142am z babci\u0105<\/i> \u2013 wspomina\u0142a pisarka \u2013 wygl\u0105danie oknem nale\u017ca\u0142o do codziennych zaj\u0119\u0107 starszych pa\u0144, kt\u00f3re ch\u0119tnie czu\u0142y obok siebie ma\u0142\u0105 dziewczynk\u0119 zagapion\u0105 na uliczne dziwy. Do obrz\u0119du nale\u017ca\u0142a poduszka na parapecie, haftowana krzy\u017cykami w r\u00f3\u017ce i monogramy, albo wa\u0142ek z w\u0142osia w pluszowej poszewce bordo. Babcia, wsparta \u0142okciami na mi\u0119kko\u015bciach, w uniesionych d\u0142oniach trzyma\u0142a r\u00f3\u017caniec i bezszelestnie przesuwa\u0142a w palcach jego ziarna na wysoko\u015bci w\u0142asnej twarzy, jak gdyby od\u017cegnuj\u0105c si\u0119 od widok\u00f3w, za kt\u00f3re nie ponosi\u0142a odpowiedzialno\u015bci.<\/i>\u201d Notowane w pami\u0119ci obserwacje b\u0119d\u0105 pierwszym literackim wyzwaniem Kuncewiczowej. Bod\u017ac\u00f3w dostarcza tak\u017ce najbli\u017csze otoczenie. Domowy \u015bwiat wype\u0142niaj\u0105 sprz\u0119ty uzbierane po r\u00f3\u017cnych prawdziwych i nieprawdziwych przodkach, w prawdziwym i nieprawdziwym czasie. Matka, skrzypaczka Adelina R\u00f3\u017ca przywioz\u0142a perski dywanik, pianino z Beethovenem, wytrawionym w czarnej p\u0142ycie szklanej, serwantk\u0119, stolik do kart, francuski zegar, kilka kaukaskich klamer i kind\u017ca\u0142\u00f3w, kilka naszyjnik\u00f3w z syberyjskich kamieni, jakie\u015b pude\u0142eczka z szylkretu ( \u2026) skrzypce i kompletny str\u00f3j \u015blubny babk<\/i>i. W\u015br\u00f3d pami\u0105tek ojca wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 si\u0119 spi\u017cowy Kirgiz na koniu, mosi\u0119\u017cny komplet na biurko i monumentalna umywalnia z marmurowymi blatami ze zbiornikiem na wod\u0119 i kranem. <\/span><\/span><\/p>\r\n To starszy brat Marii, 17- letni w\u00f3wczas Aleksander, chce nada\u0107 domowi nieco \u201dm\u0142odopolskiego charakteru\u201d, dok\u0142adaj\u0105c m.in. orientalne eta\u017cerki, smuk\u0142e wazony i pawie pi\u00f3ra \u2013 do bukiet\u00f3w. Misz-masz rodzi niejednokrotnie konflikty, bo Aleksander wola\u0142 mie\u0107 na \u015bcianie Fa\u0142ata, a jego ojciec \u201eHo\u0142d pruski\u201d Matejki. Studenci, pi\u00f3ra, kr\u00f3lowie, ho\u0142dy, jab\u0142ka, w\u0119giel, wszystko przychodzi\u0142o z dworu, od frontu i od kuchni, i czym\u017ce by\u0142o mieszkanie numer 7, jak nie pod\u0142og\u0105 i nie sto\u0142em, na kt\u00f3re spad\u0142y fascynuj\u0105ce odpryski \u015bwiata?<\/i> \u2013 po latach b\u0119dzie wspomina\u0107 Kuncewiczowa.<\/span><\/span><\/p>\r\n Z dzieci\u0144stwem ma\u0142ej Marii jest zwi\u0105zany modny na pocz\u0105tku XX wieku sto\u0142eczny adres czyli Frascati. To wspomnienie powraca do pisarki we wrze\u015bniu 1939 r., kilka dni po wybuchu II wojny \u015bwiatowej. Frascatki \u2013 wspomina\u0142a \u2013 oznacza\u0142o dla dzieci sezam pachn\u0105cy jab\u0142kami. Po wotywie u \u015bw. Aleksandra wpada\u0142o si\u0119 do cukierni Gali\u0144skiego po czekoladowe pierniki z mokrym \u015brodkiem, pi\u0142o si\u0119 na zapas lemoniad\u0119 i \u2013 z poczuciem wyj\u0105tkowo\u015bci w\u0142asnego losu \u2013 brn\u0119\u0142o si\u0119 do Frascati w poprzek t\u0142umu wal\u0105cego w Aleje. (\u2026) We Frascati by\u0142o \u015bwie\u017ce powietrze i dzieci wychowane. Matka majestatycznie sun\u0119\u0142a naprz\u00f3d, unosz\u0105c tren r\u0119k\u0105, opi\u0119ta w r\u0119kawiczk\u0119 gris perle. Boa strusie powiewa\u0142o za ni\u0105, ptaszek na rondzie kapelusza zrywa\u0142 si\u0119 do lotu. (\u2026) Matka uwielbia\u0142a ulic\u0119 Wiejsk\u0105. (\u2026) W trzydzie\u015bci lat p\u00f3\u017aniej c\u00f3\u017c dziwnego, \u017ce ja musia\u0142am chodzi\u0107 do Frascati, gdzie ani pi\u0142ki, ani ko\u0142a, ani psy nie by\u0142y dopuszczane. (\u2026) W\u0142a\u015bciwie jedynym dobrze widzianym zaj\u0119ciem by\u0142o siedzenie w pozie do fotografii: sp\u00f3dniczka wachlarzowo roz\u0142o\u017cona na \u0142awce, kokarda po\u015brodku g\u0142owy, ksi\u0105\u017cka lub kwiatek w d\u0142oni.<\/i><\/span><\/span><\/p>\r\n Kolejny adres sto\u0142eczny ma\u0142ej damy z Frascati to ul. Marsza\u0142kowska 153 i Szko\u0142a \u017be\u0144ska Jadwigi Sikorskiej. Maria b\u0119dzie si\u0119 tu uczy\u0107 zaledwie rok \u2013 w 1905. B\u0119dzie to wa\u017cny okres, bo \u2013 cho\u0107 nie osi\u0105gnie zawrotnych sukces\u00f3w w matematyce ( tabliczk\u0119 mno\u017cenia ograniczy do zdania sze\u015b\u0107 razy osiem czterdzie\u015bci osiem, pierniczka prosim), to o wiele lepiej p\u00f3jdzie jej z czytaniem. <\/span><\/span><\/p>\r\n Sztuk\u0119 czytania zawdzi\u0119czam Jadwidze Chrz\u0105szczewskiej i Cecylii Niewiadomskiej- napisze w Fantomach- sztuk\u0119 czytania, czyli nieobecno\u015bci, bo tak si\u0119 sta\u0142o, \u017ce ju\u017c nie musia\u0142am p\u0119dzi\u0107 w d\u00f3\u0142 po schodach ani wygl\u0105da\u0107 oknem, ani wybiega <\/i><\/span><\/span>z bramy, ani chowa <\/i><\/span><\/span>si\u0119 za wieszak w przedpokoju, \u017ceby by\u0107 gdzie indziej. Zjawi\u0142y si\u0119 inne drzwi i okna, kt\u00f3re bez klucza i bez skrzypni\u0119cia same si\u0119 otwiera\u0142y na r\u00f3\u017cne inne miejsca i wsz\u0119dzie mog\u0142am by\u0107 nie pytaj\u0105c nikogo, czy mo\u017cna.<\/i><\/span><\/span><\/p>\r\n Za chwil\u0119 tak\u017ce oka\u017ce si\u0119, \u017ce wiedza podstawowa nie jest najwa\u017cniejsza. Matka Marii odkrywa jej g\u0142os i upatruje w nim szans\u0119 na rozw\u00f3j kariery c\u00f3rki. Ma\u0142a Maria, zamiast wprawia\u0107 si\u0119 w liczeniu \u2013 b\u0119dzie \u0107wiczy\u0107 gamy i solfe\u017ce. Swoje do\u015bwiadczenia wykorzysta wkr\u00f3tce w kultowej \u201eCudzoziemce\u201d. Nie uprzedzajmy jednak fakt\u00f3w.<\/span><\/span><\/p>\r\n W roku 1906 rodzina Szczepa\u0144skich przeprowadza si\u0119 do P\u0142ocka, a nast\u0119pnie do W\u0142oc\u0142awka. P\u0142ock i stolic\u0119 Kuncewiczowa po\u0142\u0105czy po latach w opowiadaniu \u201eRzeczy niewa\u017cne\u201d z tomu \u201eDyli\u017cans warszawski\u201d. W czasie przeprowadzki wszyscy uwijali si\u0119 jak w ukropie pakuj\u0105c baga\u017ce, z wyj\u0105tkiem ma\u0142ej Maniusi (przysz\u0142ej autorki \u201eCudzoziemki\u201d) i jej babki. Dziewczynka jest my\u015blami na podw\u00f3rku kamienicy, gdzie ro\u015bnie roz\u0142o\u017cysta akacja, pod kt\u00f3r\u0105 przesiaduje kot Gawe\u0142, z kt\u00f3rym przyja\u017ani si\u0119, a z kt\u00f3rym nie zd\u0105\u017cy\u0142a si\u0119 po\u017cegna\u0107. O czym my\u015bli babcia dziecka? Wskazuj\u0105c na balkon dawnego mieszkania, kt\u00f3ry podtrzymuj\u0105 dwa gipsowe or\u0142y powiedzia\u0142a: \u201ePopatrz… jak oni ci\u0105gle zrywaj\u0105 si\u0119 lecie\u0107… Nagle zaszlocha\u0142a. – I nasz ten bia\u0142y, kochany i nasz kiedy\u015b , Pan B\u00f3g da, zerwie si\u0119 z u\u015bcisku. Ojciec a\u017c sykn\u0105\u0142:<\/i><\/span><\/span><\/p>\r\n -Ale\u017c mama z t\u0105 dzik\u0105 egzaltacj\u0105!\u201d. (…) Wchodz\u0119 przed dom <\/i>\u2013 pisze po blisko 30 latach Kuncewiczowa \u2013 Ptaszyska krzepko trzymaj\u0105 balkon na wypr\u0119\u017conych skrzyd\u0142ach. Ogl\u0105dam uwa\u017cnie fasad\u0119: na parterze w oknie du\u017co czego\u015b jaskrawego \u2013 god\u0142o pa\u0144stwowe. Bia\u0142y orze\u0142 p\u0142awi si\u0119 w amarancie. Kolektura Loterii Klasycznej. Pogapi\u0142am si\u0119, odesz\u0142am… By\u0142am g\u0142\u0119boko zmieszana. Czu\u0142am, \u017ce babka i ojciec pok\u0142\u00f3c\u0105 si\u0119 raz jeszcze \u2013 mo\u017ce ostatni \u2013 w moim \u017cyciu. Romantyczna babka powie: popatrz, do czego jego zap\u0119dzili! Jaka\u015b u nich Loteria K\u0142asiczna. Czy na to my wojowali i katorg\u0119 cierpieli, \u017ceby on zamiast na chor\u0105gwi, na ichnim handlarskim papierku poniewiera\u0142 si\u0119… Handlarze oni, \u017culiki.<\/i><\/span><\/span><\/p>\r\n A m\u00f3j ojciec \u2013 rzeczywisty radca stanu, zwolennik pracy organicznej wybuchnie – \u201eAle te\u017c mama z ta dzik\u0105 egzaltacj\u0105! <\/i><\/span><\/span>Przyspieszy\u0142am kroku. Co mi tam, niech si\u0119 k\u0142\u00f3c\u0105! Mnie i teraz, jak i dawniej obchodz\u0105 rzeczy niewa\u017cne! Gdzie i kiedy zdech\u0142 Gawe\u0142? I czemu zr\u0105bano akacj\u0119?\u201d <\/i><\/span><\/span><\/p>\r\n \u201eDyli\u017cans\u201d jest przesi\u0105kni\u0119ty Warszaw\u0105.<\/i> Kuncewiczowa zabiera czytelnika w podr\u00f3\u017c po r\u00f3\u017cnych zak\u0105tkach stolicy. Przesiada si\u0119 z dryndy do taks\u00f3wki, spaceruje pieszo. Jest przystanek przy PKO, drapaczu towarzystwa Prudential, sklepem braci Jab\u0142kowskich. S\u0105 Plac Teatralny, Senatorska i plac Zamkowy. Jest wizyta premierze teatralnej, by \u201eodby\u0107 rewi\u0119 ludzkiej wa\u017cno\u015bci\u201d oraz w kinie, okre\u015blonym jako ciep\u0142y schron, gdzie mo\u017cna Przemarzy\u0107 czas i nic nikomu nie przeszkadza cu\u0107 <\/span><\/span>si\u0119 Rockefellerem, kuzynem carowej i kochankiem Patti. Jak do fryzjera \u2013 to na Nowy \u015awiat, jak podziwia\u0107 elektryczne jelenie i buty z krokodylowej sk\u00f3ry \u2013 to tak\u017ce. Jak S\u0142onimski \u2013 to w kawiarni IPS, jak wylenia\u0142y lew i s\u0119py \u2013 to w warszawskim ZOO. Kuncewiczowa portretuje warszawsk\u0105 noc z perspektyw stra\u017caka, policjanta, bywalc\u00f3w modnych restauracji, w kt\u00f3rych krzyczy jazz, szpitala. Dziwi si\u0119 czysto\u015bci wodoci\u0105g\u00f3w, zagl\u0105da do elektrowni na Leszczy\u0144skiej i na poczt\u0119 przy Nowogrodzkiej bo letnie noce a\u017c roj\u0105 si\u0119 od depesz<\/i>. Przewijaj\u0105 si\u0119 przez karty Dyli\u017cansu stare kanapy, piece, wonne do lewkonii balkony, stare albumy z Grottgerami. Podw\u00f3rka pe\u0142ne s\u0105 ballad o czarnych Ma\u0144kach , rodzinie Kwiatkowskich czy poleg\u0142ym kozaku.<\/span><\/span><\/p>\r\n Konstatuje przy tym ,\u017ce ka\u017cda noc bywa cicha przez smutek i przez dobro\u0107. Cichutko, w brzydkich \u0142\u00f3\u017ckach p\u0142acz\u0105 panny. Kt\u00f3re nie znaj\u0105 mi\u0142o\u015bci, j\u0119cz\u0105 stare kobiety, kt\u00f3rych nie kochano, wzdychaj\u0105 m\u0119\u017cczy\u017ani nikomu niepotrzebni, poeci bez talentu, szewcy bez but\u00f3w, aposto\u0142owie bez wiernych, dzieci bez u\u015bmiechu.<\/i><\/span><\/span><\/p>\r\n Warszawa opisana przez Kuncewiczow\u0105 w \u201eDyli\u017cansie\u201d to ju\u017c \u201eoswojone\u201d przez pisark\u0119 miasto, do kt\u00f3rego wr\u00f3ci\u0142a w 1917 roku. Zamieszka\u0142a z rodzicami przy Placu Trzech Krzy\u017cy 8 pod numerem 13. Ucz\u0119szcza na seminarium prof. J\u00f3zefa Ujejskiego na temat \u201eMarii\u201d Malczewskiego oraz wyk\u0142ady filozofii prawa prof. Leona Petra\u017cyckiego. W 1918 roku, na \u0142amach uczelnianego \u201ePro Arte et Studio\u201d ukazuje si\u0119 opowiadanie Marii, zatytu\u0142owane \u201eBursztyny\u201d dobrze przyj\u0119te przez prowadz\u0105cych to pismo. 11 listopada jest na Placu Zamkowym i \u2013 wraz z grup\u0105 harcerzy \u2013 odbiera karabin w\u0105satemu wermachtowcowi i prowadzi go do jakiego\u015b urz\u0119du czy komisariatu na Miodowej. <\/span><\/span><\/p>\r\n Pocz\u0105tek lat 20. XX wieku to dla Marii czas spotkania z Jerzym Kuncewiczem. Nie bez powodu b\u0119dzie pisa\u0107 o swoim m\u0119\u017cu Dzia\u0142acz \u2013 z wielkiej litery. Poznali si\u0119 w kr\u0119gu dzia\u0142aczy Zetu. Kuncewiczowa swoje zainteresowanie \u015bwiatem polityki w Fantomach puentuje tak \u201erz\u0105dy sprawowali fakirzy, kt\u00f3rych klasa i rasa nie gra\u0142y roli wobec talentu oratorskiego albo magii seksu\u201d. \u201eInno\u015b\u0107\u201d Jerzego w odniesieniu do \u015bwiata, w kt\u00f3rym tkwi\u0142a Maria by\u0142a na tyle interesuj\u0105ca, \u017ce w maju 1921\u201d wesz\u0142a bia\u0142a i ukwiecona w progi ko\u015bcio\u0142a Wizytek, wsparta na ramieniu ojca w czarnym surducie , a odesz\u0142a porwana szybkim krokiem Jerzego. Gorzka refleksja na temat ma\u0142\u017ce\u0144stwa przysz\u0142a szybko<\/i>. Jerzy my\u015bla\u0142, \u017ce podbi\u0142 mnie si\u0142\u0105 inteligencji, nie si\u0142\u0105 obco\u015bci. \u017be zwalczy\u0142 innych m\u0119\u017cczyzn, nie \u017ce ja schodz\u0105c w ma\u0142\u017ce\u0144stwo zwalczy\u0142am siebie. I to fortunne jak wida\u0107 nieporozumienie przetrwa\u0142o p\u00f3\u0142 wieku (\u2026) K\u0142\u00f3cili\u015bmy si\u0119(\u2026) w tych k\u0142\u00f3tniach oswoi\u0142am si\u0119 z poj\u0119ciami, kt\u00f3rych dot\u0105d nie zauwa\u017ca\u0142am. Na szcz\u0119\u015bcie m\u00f3j inny, p\u0142ynny byt fascynowa\u0142 Jerzego: dzi\u0119ki temu osta\u0142am si\u0119 przy sztuce<\/i> – notowa\u0142a w \u201eFantomach\u201d. Kuncewiczowa jest pierwsz\u0105 czytelniczk\u0105 i redaktork\u0105 tekst\u00f3w Kuncewicza \u201ePorwanie\u201d przez Jerzego zaowocowa\u0142o m.in. wprowadzeniem \u017cony do Zwi\u0105zku Zawodowego Literat\u00f3w Polskich. <\/span><\/span><\/p>\r\n Pierwsze drobne teksty Kuncewiczowej ukazuj\u0105 si\u0119 w prasie od roku 1923 i s\u0105 to najcz\u0119\u015bciej noty prasowe (niejednokrotnie przek\u0142ady z prasy zagranicznej). M\u0142oda m\u0119\u017catka i mama ( jedyny syn Kuncewicz\u00f3w \u2013 Witold bohater \u201ePrzymierza z dzieckiem\u201d przychodzi na \u015bwiat jesieni\u0105 1922 roku) przede wszystkim \u0107wiczy g\u0142os, daje koncerty. Niestety, czyta tak\u017ce ich recenzje w prasie. Po latach swoje odej\u015bcie od \u015bpiewu skomentuje nast\u0119puj\u0105co nieustanny krytycyzm onie\u015bmiela\u0142 mnie i zniech\u0119ca\u0142<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\r\n Nie zrezygnuje jednak z kontaktu z muzyk\u0105, a warszawska Filharmoni\u0119 opisze tak na koncert laureat\u00f3w konkursu chopinowskiego wchodz\u0119 nie znanym mi wej\u015bciem. Pr\u00f3\u017cno si\u0119 rozgl\u0105dam za rud\u0105 szatniark\u0105 w westybulu po lewej r\u0119ce u podn\u00f3\u017ca schod\u00f3w. Witane troskliwym u\u015bmiechem, oddawa\u0142y\u015bmy zawsze swoje p\u0142aszcze i zima szatniarka niezmiennie pyta\u0142a matk\u0119: \u201dBotki s\u0105?\u201d Tak\u017ce z plafon\u00f3w na sali g\u0142\u00f3wnej znik\u0142y bose osoby w rydwanach, a na parterze czerwone plusze. Znik\u0142a siwa czupryna Felicjana Szopskiego, znik\u0142 Piotr Rytel. Krucha drobna pani z bia\u0142ymi rz\u0119sami ju\u017c nie siedzi w czwartym rz\u0119dzie i \u2013 cho\u0107 ja s\u0142ysz\u0119, jak orkiestra stroi instrumenty \u2013 na estradzie nie ma orkiestry. Skrzypce, wiolonczele, basy, flety, udaj\u0105ce zwierz\u0119ta, odzywaj\u0105ce si\u0119 z g\u0142upia frant razem i osobno, jak gdyby \u2013 na przek\u00f3r muzyce \u2013 chcia\u0142y ods\u0142oni\u0107 melomanom swoj\u0105 miedzian\u0105, ko\u015bcian\u0105 i w\u0142osian\u0105 natur\u0119 \u2013 ten bunt magicznych narz\u0119dzi nie nale\u017cy do mnie dzisiejszej; to jeszcze s\u0142yszy moje siedmioletnie ja<\/i>. <\/span><\/span><\/p>\r\n Dom przy placu Trzech Krzy\u017cy jest \u015bwiadkiem wielu wa\u017cnych wydarze\u0144 nie tylko z \u017cycia Kuncewicz\u00f3w. Patrz\u0105c na wojenna fotografi\u0119, na kt\u00f3rej uwieczniono fragment balkonu, cie\u0144 obrazu i zarys fortepianu z jej mieszkania w \u201eKluczach\u201d napisze tak: Przez kilkadziesi\u0105t lat patrzy\u0142am z tego balkonu na histori\u0119 Polski. Na pocz\u0105tku stulecia w\u0142ada\u0142a nim panna Ela \u015aliwicka z rodzin\u0105, chwilowy idea\u0142 Olesia. Dzi\u0119ki tej okoliczno\u015bci asystowa\u0142am, jako dziecko, wtuliwszy nos w kratk\u0119 przy pierwszych pochodach narodowych i pierwszomajowych podczas rewolucji 1905 roku. Kiedy pod numer 8 nastali Olesiowie i ja z nimi, ju\u017c studentka, pod balkonem wlok\u0142y si\u0119 armaty Wermachtu w odwrocie (\u2026) i pi\u0119knym landem przemija\u0142a pani Paderewska. Zjawi\u0142y si\u0119 czaka u\u0142a\u0144skie Beliny i jak w barokowej rajszuli \u2013 po placu tupa\u0142y konie w rocznicowych paradach.<\/i><\/span><\/span><\/p>\r\n Dom by\u0142 tak\u017ce \u015bwiadkiem innych, prywatnych dramat\u00f3w Kuncewicz\u00f3w.<\/span><\/span><\/p>\r\n Matka nie znosi\u0142a t\u0142oku, wi\u0119c nigdy nie widzia\u0142am z bliska \u015bwi\u0119toja\u0144skich wiank\u00f3w na Wi\u015ble. A\u017c kiedy\u015b \u2013 by\u0142am ju\u017c wtenczas m\u0119\u017catk\u0105 \u2013 kolega ze Zjednoczenia zatrzyma\u0142 mnie na Nowym \u015awiecie w upalny czerwcowy wiecz\u00f3r. \u201eIdziemy na wianki \u2013 powiedzia\u0142 \u2013 ca\u0142a ferajna czeka w \u201eCristalu\u201d\u201d. Poszli\u015bmy, roztracaj\u0105c przechodni\u00f3w. Potem nie wiem, z kim razem krzycza\u0142am, co oklaskiwa\u0142am, na czyje plecy si\u0119 wspina\u0142am, dok\u0105d ucieka\u0142am przed burz\u0105, gdzie zgubi\u0142am kapelusz, jak\u0105 sukni\u0119 zmoczy\u0142am. O p\u00f3\u017anej godzinie nocy, otwieraj\u0105c zatrzask, zia\u0142am szcz\u0119\u015bciem jak w\u00f3dk\u0105. W mieszkaniu by\u0142o ciemno, ze sto\u0142owego pokoju dochodzi\u0142 miarowy stukot fotela na biegunach. Zapali\u0142am \u015bwiat\u0142o. W fotelu siedzia\u0142 Jerzy i nie patrzy\u0142 na mnie. Nie chcia\u0142 tak\u017ce mnie s\u0142ucha\u0107, sam nic nie m\u00f3wi\u0142, ca\u0142\u0105 noc si\u0119 ko\u0142ysa\u0142, a ja skulona w \u0142\u00f3\u017cku, rozgryza\u0142am gorycz niewoli. W ci\u0105\u017c\u0119 zasz\u0142am po roku. Cieszy\u0142am si\u0119, \u017ce nie jestem stara pann\u0105, ale z coraz wi\u0119kszym obrzydzeniem ogl\u0105da\u0142am m\u00f3j brzuch<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\r\n Z do\u015bwiadczenia macierzy\u0144stwa w roku 1927 powstanie ksi\u0105\u017cka, rewolucjonizuj\u0105ca my\u015blenie o kobieco\u015bci Polek. To \u201ePrzymierze z dzieckiem\u201d. Ksi\u0105\u017cka, kt\u00f3rej obszerne fragmenty opublikowa\u0142 \u201eBluszcz\u201d wywo\u0142a\u0142a gwa\u0142town\u0105 reakcj\u0119. Kuncewiczowa wspomina\u0142a, \u017ce by\u0142a tym faktem zrozpaczona i bliska samob\u00f3jstwa. Jednak nie mog\u0142a ju\u017c \u017cy\u0107 <\/span><\/span>bez pisarstwa, kt\u00f3re sta\u0142o si\u0119 funkcj\u0105 \u017cyciow\u0105, tak samo jak oddychanie, spanie, m\u00f3wienie<\/i>.<\/span><\/span><\/p>\r\n O Kuncewiczowej zaczyna si\u0119 m\u00f3wi\u0107\u2026 coraz g\u0142o\u015bniej i coraz ch\u0119tniej. Pod koniec lat 20. XX wieku nie jest jeszcze t\u0105 najwa\u017cniejsza i nagradzan\u0105. Zbiera do\u015bwiadczenia, obserwuje, udziela si\u0119 i pracuje (Na\u0142kowska twierdzi, \u017ce bardzo sumiennie) w strukturach Zwi\u0105zku Literat\u00f3w oraz Pen Clubie. <\/span><\/span><\/p>\r\n Los nie oszcz\u0119dza jednak adresu przy Placu Trzech Krzy\u017cy. Na pocz\u0105tku lat 30. XX w. umieraj\u0105 kolejno matka, ojciec i ukochany brat pisarki. Sama Kuncewiczowa sto\u0142eczny adres coraz cz\u0119\u015bciej zamienia na ten w Kazimierzu \u2013 w w\u0105wozie Ma\u0142achowskiego.<\/span><\/span><\/p>\r\n Ale\u2026 to ju\u017c temat na zupe\u0142nie inny tekst.<\/span><\/p>\r\n 15 lipca przypada rocznica \u015bmierci Marii Kuncewiczowej. Cho\u0107 od tego wydarzenia mija 37 lat, nie oznacza to \u017ce praca autku \u201eCudzoziemki\u201d posz\u0142a na marne. Dzi\u015b, przywo\u0142amy jej dokonania w aspekcie pedagogicznym. Pisarka wspomina\u0142a w \u201eNaturze\u201d o propozycji, jak\u0105 na pocz\u0105tku lat 60. XX w. dosta\u0142a z Uniwersytetu w Chicago. Mowa o cyklu wyk\u0142ad\u00f3w z literatury polskiej na wydziale slawistyki tamtejszej uczelni. Kuncewiczowa waha si\u0119. Wie, \u017ce nie jest wykszta\u0142cona literaturoznawczyni\u0105 \u2013 ucz\u0119szcza\u0142a wprawdzie na seminaria po\u015bwi\u0119cone \u201eMarii\u201d Malczewskiego, du\u017co czyta\u0142a i t\u0142umaczy\u0142a, ale w jej ocenie \u2013 ta wiedza jest niewystarczaj\u0105ca, aby o literaturze polskiej opowiada\u0107. Przekona\u0142 j\u0105 do tego pono\u0107 jeden z profesor\u00f3w, twierdz\u0105c, \u017ce o literaturze powinni m\u00f3wi\u0107 ci, co j\u0105 pisz\u0119, nie za\u015b ci, co j\u0105 studiuj\u0105. Wiemy, \u017ce pisarka bardzo starannie przygotowywa\u0142a si\u0119 do zaj\u0119\u0107. Obszerne notatki z wyk\u0142ad\u00f3w s\u0105 zdeponowane we wroc\u0142awskim Ossolineum. Wiemy \u2013 bo tomy antologii \u201eThe Modern Polish Mind\u201d stoj\u0105 na p\u00f3\u0142ce biblioteczki w gabinecie Jerzego w Domu Kuncewicz\u00f3w w Kazimierzu Dolnym, \u017ce potrafi\u0142a dokona\u0107 niemo\u017cliwego, czyli opracowa\u0107 ksi\u0105\u017ck\u0119 mo\u017cliwie najpe\u0142niej prezentuj\u0105c\u0105 polsk\u0105 proz\u0119 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105.<\/p>\r\n Czego przy okazji ameryka\u0144skiej kariery Marii Kuncewiczowej dowiedzieli\u015bmy si\u0119 niedawno?<\/p>\r\n W 1961 r. Uniwersytet w Chicago by\u0142 jednym z pi\u0119ciu uniwersytet\u00f3w ameryka\u0144skich zaliczanych do czo\u0142\u00f3wki najlepszych uczelni na \u015bwiecie, ale nie by\u0142o w nim programu studi\u00f3w slawistycznych. By\u0142o to problematyczne, gdy\u017c w\u00a0 Chicago mieszka\u0142o wi\u0119cej Polak\u00f3w ni\u017c w jakimkolwiek innym mie\u015bcie opr\u00f3cz stolicy Polski, Warszawy. Dwa miesi\u0105ce po tym jak Uniwersytet utworzy\u0142 Wydzia\u0142 Slawistyczny, Legion M\u0142odych Polek przekaza\u0142 pomoc finansow\u0105 aby mie\u0107 gwarancj\u0119, \u017ce polonistyka b\u0119dzie cz\u0119\u015bci\u0105 tego wydzia\u0142u. Wst\u0119pna kwota, wynosz\u0105ca cztery i p\u00f3\u0142 tysi\u0105ca dolar\u00f3w, zosta\u0142a przekazana 6 wrze\u015bnia 1961r. w celu utworzenia Katedry Polskiej Literatury, pierwszej tego rodzaju na terenie \u015arodkowego Zachodu USA. Maria Kuncewiczowa obj\u0119\u0142a katedr\u0119 w 1962 roku i przez niemal 10 lat pe\u0142ni\u0142a funkcj\u0119 profesora wizytuj\u0105cego oraz prowadzi\u0142a pierwsze kursy literatury polskiej.\u00a0<\/p>\r\n Obecnie University of Chicago jest jedn\u0105 z wiod\u0105cych instytucji w dziedzinie studi\u00f3w slawistycznych oraz polonistycznych. Pami\u0105tk\u0105 po pierwszej profesorce-pisarce jest Fundusz Powierniczy im. Marii Kuncewicz\u00a0(Maria Kuncewicz Endowment Fund for the Study of Polish Literature<\/em>). Jest to specjalny fundusz wieczysty przy\u00a0Uniwersytecie w Chicago. Zosta\u0142 powo\u0142any, aby wspiera\u0107 studia nad literatur\u0105 polsk\u0105 i upami\u0119tnia\u0107 dziedzictwo wybitnej polskiej pisarki.\u00a0Darowizny zgromadzone w ramach funduszu wspieraj\u0105 dzi\u015b badania nad polsk\u0105 literatur\u0105 i kultur\u0105. Umo\u017cliwiaj\u0105 mi\u0119dzy innymi przyznawanie stypendi\u00f3w oraz pozwalaj\u0105 utrzyma\u0107 bogat\u0105 ofert\u0119 slawistyczn\u0105 na tej presti\u017cowej ameryka\u0144skiej uczelni.\u00a0<\/p>\r\n To nie wszystkie rewelacje. Na pocz\u0105tku bie\u017c\u0105cego roku otrzymali\u015bmy mail od doktorantki jednego z presti\u017cowych brytyjskich uniwersytet\u00f3w, Aleksandry Sidorkiewicz. Troszk\u0119 pomogli\u015bmy. Troszk\u0119, bo doktorat by\u0142 zwi\u0105zany z tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 Kuncewiczowej, Themersona i Mi\u0142osza.<\/p>\r\n Kilka dni temu pani doktor (gratulujemy) odwiedzi\u0142a Dom Kuncewicz\u00f3w i podzieli\u0142a si\u0119 z nami doskona\u0142\u0105 wiadomo\u015bci\u0105. Od nowego roku akademickiego obejmie katedr\u0119 \u201epo Marii Kuncewiczowej\u201d na Uniwersytecie w Chicago. Lepszego prezentu nie mogli\u015bmy sobie wymarzy\u0107. Pani Oli \u2013 oczywi\u015bcie b\u0119dziemy kibicowa\u0107!<\/p>\r\n Dobrze si\u0119 tu pisze wiersze – Waldemar Michalski<\/b><\/p>\r\n Na ostrych zbocza dymi lato<\/i><\/p>\r\n iw p\u00f3\u0142cieniach mur\u00f3w lipcowe s\u0142o\u0144ce<\/i><\/p>\r\n sprzedaj\u0105 na kilogramy<\/i><\/p>\r\n ci kt\u00f3rzy \u0142owi\u0105 w sieci farb<\/i><\/p>\r\n jego przedwieczorny oddech<\/i><\/p>\r\n licz\u0105 w nadziei na powr\u00f3t nowy<\/i><\/p>\r\n gdy sierpem spadaj\u0105cej rybitwy<\/i><\/p>\r\n uderza i wi\u0105\u017ce na rozdro\u017cu<\/i><\/p>\r\n na strumieniach d\u0142oni<\/i><\/p>\r\n odkrywa \u017cagle bia\u0142ych piersi<\/i><\/p>\r\n jest jak owoc p\u0119kaj\u0105cy w dojrzewaniu<\/i><\/p>\r\n i dzie\u0144 wrze\u017abiony w kszta\u0142t gorzkiego wina.<\/i><\/p>\r\n Tak o Kazimierzu Dolnym w tomie \u201ePejza\u017c rdzawy\u201d z 1973 r. pisa\u0142 poeta, dziennikarz, spo\u0142ecznik, bywalec willi Pod Wiewi\u00f3rk\u0105, Waldemar Michalski. Cho<\/p>\r\n o swoich wizytach w domu Marii i Jerzego Kuncewicz\u00f3w opowiada\u0142 wielokrotnie, to zawsze w tych historiach pojawiaj\u0105 si\u0119 nowe fakty, anegdoty \u2013 a tym razem tak\u017ce i prezenty. To nie tylko wiersze dedykowane Marii i Jerzemu Kuncewiczom.<\/p>\r\n Si\u0119gamy do wydarze\u0144 z lat 70. XX w. kiedy na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim odbywa\u0142y si\u0119 zaj\u0119cia Letniej Szko\u0142y J\u0119zyka Polskiego dla Obcokrajowc\u00f3w. W grupie, kt\u00f3ra zapuka\u0142a do drzwi domu Kuncewicz\u00f3w w Kazimierzu Dolnym by\u0142 m.in. m\u0142ody opiekun, Waldemar Michalski. Pierwsze zanotowane wra\u017cenie \u2013 w\u0142a\u015bciciele domu reprezentuj\u0105 dwa r\u00f3\u017cne temperamenty. Jerzy jest spontaniczny, \u017cyczliwy i lubi \u017cartowa\u0107. Lubi tak\u017ce rozmowy o polityce, za co jest\u2026 karcony przez swoj\u0105 \u017con\u0119. Maria jest wytworna, wywa\u017cona, dobrze zorganizowana i zachowuje dystans do go\u015bci. Ma\u0142\u017conk\u00f3w \u2013 jak zauwa\u017cy\u0142 Michalski \u2013 \u0142\u0105czy\u0142a wsp\u00f3lnota my\u015bli. Serdeczna rozmowa uczestnik\u00f3w kursu dotyczy\u0142a literatury (z przerywnikami dykteryjek pana Jerzego). Pani Maria pomaga\u0142a zagranicznym go\u015bciom w zrozumieniu s\u0142\u00f3w, odnosz\u0105cych si\u0119 do specyfiki kazimierskiej \u2013 np. gont\u00f3w, w\u0119g\u0142a czy pazdur\u00f3w. Kuncewiczowa m\u00f3wi\u0142a nie tylko o w\u0142asnej tw\u00f3rczo\u015bci, ale tak\u017ce (z du\u017cym uznaniem) o Jaros\u0142awie Iwaszkiewiczu oraz \u00f3wczesnych poetach-debiutantach \u2013 ks. W. Oszajcy i E. Tkaczyszynie-Dyckim.<\/p>\r\n Pisarka wspomina\u0142a r\u00f3wnie\u017c swoje liczne podr\u00f3\u017ce, przywo\u0142uj\u0105c przy okazji sentencj\u0119 \u201epodr\u00f3\u017cowa\u0107, to jakby mniej umiera\u0107\u201d (w oryginale powiedzenie Ch. H. Andersena \u2013 \u201epodr\u00f3\u017cowa\u0107 to \u017cy\u0107\u201d).<\/p>\r\n Waldemar Michalski wielokrotnie bywa\u0142 u Kuncewicz\u00f3w. Z cz\u0142onkami Nauczycielskiego Klubu Literackiego dyskutowali z pisark\u0105 o sztuce przek\u0142adu. W innym gronie \u2013 o tym, jak wa\u017cnym \u017ar\u00f3d\u0142em tworzywa literackiego jest pochodzenie. Podczas jednej z wizyt w Kazimierzu Dolnym Waldemar Michalski spotka\u0142 odwiedzaj\u0105cego Kuncewicz\u00f3w Jerzego Kosi\u0144skiego. Pisarka traktowa\u0142a autora \u201eMalowanego ptaka\u201d po matczynemu. Podobno pomog\u0142a mu w debiucie w USA.<\/p>\r\n Waldemar Michalski przyje\u017cd\u017ca\u0142 do willi Pod Wiewi\u00f3rk\u0105 tak\u017ce po \u015bmierci w\u0142a\u015bcicieli \u2013 w czasach dzia\u0142alno\u015bci Fundacji powo\u0142anej przez syna Kuncewicz\u00f3w, Witolda. Wspominaj\u0105c dzia\u0142alno\u015b\u0107 Fundacji, m\u00f3wi\u0142 m.in. o licznych spotkaniach literackich \u2013 cho\u0107by wok\u00f3\u0142 tw\u00f3rczo\u015bci Zb. Herberta i swoich dy\u017curach w roli kustosza ekspozycji. Przywo\u0142ywa\u0142 ponadto pewn\u0105 opowie\u015b\u0107 z dreszczykiem. Podobno w lustrze, stoj\u0105cym w gabinecie Jerzego na parterze kazimierskiego domu odbija si\u0119 czasem duch pani Marii. \u201ePrzegl\u0105dam si\u0119 w nim i my\u015bl\u0119 o pisarce. Modl\u0119 si\u0119, \u017ceby lustro nie p\u0119k\u0142o\u201d- m\u00f3wi\u0142 nam Waldemar Michalski.<\/p>\r\n Przyzna\u0142 si\u0119 tak\u017ce do pope\u0142nienia pewnego ma\u0142ego przest\u0119pstwa. Ot\u00f3\u017c, b\u0119d\u0105c niegdy\u015b w Domu Kuncewicz\u00f3w zabra\u0142 ze sob\u0105 zielony p\u00f3\u0142misek pe\u0142en wi\u015bni z sadu s\u0105siada Kuncewicz\u00f3w, Edwarda \u0141aszanowskiego. Owoce zjad\u0142, a p\u00f3\u0142misek\u2026 zostawi\u0142 we w\u0142asnej kuchni. Naczynie zosta\u0142o opisane w jednym z wierszy:<\/p>\r\n Zielony p\u00f3\u0142misek z Kuncewicz\u00f3wki<\/i><\/p>\r\n Dok\u0105d prowadz\u0105 te schody<\/i><\/p>\r\n Biegamy \u2013 i w g\u00f3r\u0119 i w d\u00f3\u0142-<\/i><\/p>\r\n Drewniana \u015bpiewa pod\u0142oga.<\/i><\/p>\r\n Zielony a stole p\u00f3\u0142misek \u2013 <\/i><\/p>\r\n jeszcze dymi poranna mg\u0142\u0105<\/i><\/p>\r\n Girlanda sierpniowych papier\u00f3wek. <\/i><\/p>\r\n W kalendarzu postawiona kreska<\/i><\/p>\r\n Jak kropla wody w oceanie \u2013 tylko<\/i><\/p>\r\n Co i kiedy \u2013 raczy wiedzie\u0107 B\u00f3g. <\/i><\/p>\r\n Jak wida\u0107, prawdziwe jest stwierdzenie W. Michalskiego, \u017ce w Domu Kuncewicz\u00f3w dobrze si\u0119 pisze wiersze, b\u0119d\u0105ce tytu\u0142em powy\u017cszego tekstu. Autor podarowa\u0142 muzeum nie tylko pami\u0119\u0107 i wiersze, ale tak\u017ce opiewany zielony p\u00f3\u0142misek. Ten wr\u00f3ci\u0142 na ekspozycj\u0119 \u2013 wraz ze wspomnianym wierszem.<\/p>\r\n\n\t\t\t\t![\"\"](\"http:\/\/narynkuusiascwkazimierzu.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/IMG_20260630_190015575_HDR-768x1024.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t\t\t![\"\"](\"http:\/\/narynkuusiascwkazimierzu.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/IMG_20260630_185954879-768x1024.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t\t\t![\"\"](\"http:\/\/narynkuusiascwkazimierzu.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/IMG_20260630_172030235_HDR-751x1024.jpg\"){kind=spacer}
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\r\n![\"\"](\"http:\/\/narynkuusiascwkazimierzu.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/3_1_0_11_12548_89766-1024x811.jpg\")
<\/p>\r\n\n\t\t\t\t![\"\"](\"http:\/\/narynkuusiascwkazimierzu.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/3_1_0_11_1592_75678-628x1024.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t\t\t![\"\"](\"http:\/\/narynkuusiascwkazimierzu.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/3_1_0_11_1595_75710-1024x781.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t\t\t![\"\"](\"http:\/\/narynkuusiascwkazimierzu.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/3_1_0_11_1594_75705-719x1024.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\r\nWarszawskie pasa\u017ce Marii Kuncewiczowej<\/h4>\r\n
![\"\"](\"http:\/\/narynkuusiascwkazimierzu.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/bursztyny.jpg\")
![\"\"](\"http:\/\/narynkuusiascwkazimierzu.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/proarteokladka.jpg\")
<\/h4>\r\nO pewnej rocznicy<\/h4>\r\n
\n\t\t\t\t![\"\"](\"http:\/\/narynkuusiascwkazimierzu.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/chicago03.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t\t\t![\"\"](\"http:\/\/narynkuusiascwkazimierzu.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/chicago02.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t\t\t![\"\"](\"http:\/\/narynkuusiascwkazimierzu.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/chciago-1024x783.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\r\n![\"\"](\"http:\/\/narynkuusiascwkazimierzu.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/received_2120045122252882-1024x1024.jpeg\")
<\/p>\r\nWiara w cuda czyli o powrocie eksponat\u00f3w…<\/h4>\r\n
\n\t\t\t\t![\"\"](\"http:\/\/narynkuusiascwkazimierzu.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/IMG_20260708_143255317_HDR-768x1024.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>
![\"\"](\"http:\/\/narynkuusiascwkazimierzu.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/IMG_20260708_143302306_HDR-768x1024.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\r\n![\"\"](\"http:\/\/narynkuusiascwkazimierzu.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/3-714x1024.jpeg\")
<\/p>\r\n![\"\"](\"http:\/\/narynkuusiascwkazimierzu.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/1-714x1024.jpeg\")
<\/p>\r\n![\"\"](\"http:\/\/narynkuusiascwkazimierzu.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/4-716x1024.jpeg\")
<\/p>\r\n![\"\"](\"http:\/\/narynkuusiascwkazimierzu.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/6-730x1024.jpeg\")
<\/p>\r\n![\"\"](\"http:\/\/narynkuusiascwkazimierzu.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/5-647x1024.jpeg\")
<\/p>\r\n![\"\"](\"http:\/\/narynkuusiascwkazimierzu.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/8-1024x707.jpeg\")
<\/p>\r\n![\"\"](\"http:\/\/narynkuusiascwkazimierzu.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/12-1024x701.jpeg\")
<\/p>\r\n![\"\"](\"http:\/\/narynkuusiascwkazimierzu.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/14-1024x719.jpeg\")
<\/p>\r\n![\"\"](\"http:\/\/narynkuusiascwkazimierzu.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/13-1024x712.jpeg\")
<\/p>\r\n![\"\"](\"http:\/\/narynkuusiascwkazimierzu.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/2-705x1024.jpeg\")
<\/p>\r\n![\"\"](\"http:\/\/narynkuusiascwkazimierzu.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/10-1024x682.jpeg\")
<\/p>\r\n![\"\"](\"http:\/\/narynkuusiascwkazimierzu.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/11-1024x654.jpeg\")
<\/p>\r\n![\"\"](\"http:\/\/narynkuusiascwkazimierzu.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/9-667x1024.jpeg\")
<\/p>\r\n![\"\"](\"http:\/\/narynkuusiascwkazimierzu.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/DMJK-9-F-WRECZENIE-MARII-KUNCEWICZOWEJ-NAGRODY-LITERACKIEJ-WARSZAWY-1937-R.-1024x716.jpg\")